Biografie : Gospodarka : Herb
Historia : Obyczaje : Parafia
Park i pałac : Wyraz "Ujazd" : Wspomnienia z II wojny
Zabytki : O Autorze



Tomasz Adam OstrowskiAntoni Jan Ostrowski Władysław Tomasz OstrowskiKrystyn Piotr Celestyn Józef Ostrowski
Stanisław OstrowskiJuliusz Karol Ignacy Stanisław Kostka OstrowskiStanisław (Józefat) Ostrowski Jan Chrzciciel Krystyn Tadeusz Juliusz Ostrowski

Tomasz Adam Ostrowski (1735-1817)

Podskarbi koronny, wojewoda, senator, prezes senatu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego.

Urodził się 21 grudnia w Ostrowie Małym w powiecie lubelskim. Był synem Piotra, chorążego pomorskiego i Konstancji ze Stoińskich. Kształcił się w lubelskim kolegium jezuitów. Następnie edukację uzupełniał samodzielnie, zwłaszcza w czasie podróży zagranicznych. Gościł na dworze Stanisława Leszczyńskiego w Luneville i Ludwika XV- króla Francji. Po powrocie do kraju początkowo związał się ze stronnictwem saskim. W niedługim czasie zbliżył się do Stanisława Augusta. W 1765 r. otrzymał od monarchy stopień pułkownika, w roku następnym został mianowany szambelanem. W 1777 r. kasztelanem sczerskim. Zasiadał w Radzie Nieustającej. W 1781 r. objął stanowisko prezesa Komisji Ekonomicznej Skarbu. 17 maja 1791 r. został podskarbi nadwornym koronnym.

Tomasz Ostrowski dzięki przedstawionym licznym projektom ekonomicznym ,a także działalności na rzecz uzdrowienia gospodarki. W dobrach królewskich zyskał uznanie jako znakomity finansista. Należał do ścisłego grona współpracowników królewskich. Łączyła go bliska przyjaźń z Hugonem Kołłątajem. Posiadał znaczne zasługi w przygotowaniu gruntu do zbliżenia króla ze stronnictwem patriotycznym. Oponwał przeciwko przystąpieniu króla do targowicy. Taka postawa spowodowała, iż został przez Targowiczan pozbawiony urzędu podskarbiego.

W 1798 r. król pruski nadał Ostrowskim tytuł hrabiowski. W okresie Księstwa Warszawskiego, w 1808 r. , Tomasz Ostrowski został prezesem Głównej Rady Obrachunkowej. 9 marca 1809 r. wszedł do senatu jako wojewoda, a 6 grudnia 1811 r. otrzymał stanowisko jej prezesa. W lipcu 1814 r. stanął na czele Komitetu Cywilnego mającego za zadanie opracowanie nowych zasad administracji raju. Car Aleksander I przesłał na jego ręce egzemplarz konstytucji Królestwa Polskiego. Na krótko przed śmiercią (17 stycznia 1817 r.) został mianowany prezesem senatu. Tomasz Ostrowski dzięki swojej zapobiegliwości i gospodarności a także korzystnie zawartym małżeństwom zgromadził pokaźny majątek. Rozległe włości znajdowały się na Ukrainie, w województwie sandomierskim i pod Warszawą. W 1786 wszedł w posiadanie dóbr ujezdzkich. Powstała w 1788 r. osada hutnicza usytuowana nad Wolbórką dała początek Tomaszowowi. Wprowadził szereg uspraw3nień w rolnictwie. Na uwagę zasługuje zastosowanie częściowego oczynszowania chłopów. Zmarł 5 lutego 1817 roku. Pochowany został w Nadarzynie. Mowę nad jego grobem wygłosił min. Julian Ursyn Niemcewicz. Tomasz Ostrowski Należał do najwybitniejszych postaci XVIII i XIX wieku.

Antoni Jan Ostrowski (1782-1845)

Pionier przemysłu, założyciel Tomaszowa Mazowieckiego, senator– wojewoda, Dowódca Gwardii Narodowej Warszawskiej. Urodzony 24 maja w Warszawie, syn Tomasza i jego drugiej żony Apolonii z Ledóchowskich, kształcił się w korpusie artylerii ,a następnie studiował w Lipsku. Na jego wychowanie wywarli znaczący wpływ czołowi przedstawiciele polskiego Oświecenia, a wśród nich Hugo Kołłątaj, Tadeusz Czacki, Aleksander Sapiecha i Jan Paweł Woronicz. Praktykę w zakresie zarządzania dobrami odbywał pod troskliwym okiem swego ojca. Po wkroczeniu Napoleona do Warszawy wstąpił do Gwardii Narodowej przy cesarzu. Wkrótce przeszedł jednak do służby cywilnej jako Członek izby Najwyższej Wojenno Administracyjnej. W 1809 r. został posłem z powiatu brzezińskiego, a w1812 r. powołany został do Rady Konfederacji Generalnej. Po upadku Napoleona poparł wysiłki zmierzające do utworzenia Królestwa Polskiego. W 1819 r. został mianowany senatorem – Kasztelanem. W sejmie sympatyzował z liberalną opozycją braci Niemojewskich. Przeciwstawiał się uznaniu przynależności do Towarzystwa Patriotycznego za zdradę stanu, za co został przez kilka miesięcy uwięziony w domowym areszcie w stolicy. Antoni Ostrowski na wieść o wybuchu powstania powrócił do kraju z podróży zagranicznej. 13stycznia 1831 roku został powołany na dowódcę Gwardii Narodowej Warszawskiej i jednocześnie otrzymał stopień generała. Stanowisko to pełnił do 23 sierpnia 1831 r. Poparł w sejmie wniosek detronizacyjny dynastii Romanowów. 28 maja został wybrany senatorem – wojewodą . Przeciwstawił się wszelkim próbom kapitulanckim. Po upadku powstania wraz ze swymi trzema synami opuścił kraj. Na emigracji we Francji usiłował bezskutecznie reaktywować sejm. O ile na arenie politycznej nie odegrał znaczącej roli, to znaczący sukces osiągnął na polu gospodarczym. Rozwinął w dobrach Ujezdzkich, które otrzymał od swego ojca w 1805 roku., przetwórstwo żelaza. W 1822 r. po wprowadzeniu taryfy protekcyjnej sprowadził w znacznej liczbie sukienników do Antolina koło Ujazdu i Tomaszowa. Wkrótce ta ostatnia osada stała się głównym ośrodkiem produkcji sukna cienkiego. Stało się to głównie dzięki talentowi organizatorskiemu i znacznym nakładom finansowym Ostrowskiego. Podjął także próby rozwinięcia na wielką skalę produkcji wyrobów bawełnianych .

Na uwagę zasługuje rozplanowanie przestrzenne Tomaszowa. Osada ta licząca łącznie z ludnością niestała ponad 5 tyś. Mieszkańców w 1830 r. otrzymała prawa miejskie. W tym samym roku Ostrowski rozpoczął organizowanie trzeciej Osady położonej w pobliżu Tomaszowa – Nowego Ostrowa. Podjął próbę utworzenia spółek z udziałem kapitału ziemiańskiego, zajmujących się dostawą wełny i eksportem sukna. W celu pozyskania zagranicznych osadników wydany został w 1830 r. przewodnik przedstawiający warunki osadnictwa w dobrach Ujezdzkich. Działalność gospodarcza Antoniego Ostrowskiego zyskała uznanie Stanisława Staszica i Ksawerego Lubeckiego – Druckiego.

Opowiadał się za emancypacją żydów., zwracał uwagę ,że kapitały ich spowodują przyspieszenie rozwoju gospodarczego kraju. Postulował oczynszowanie chłopów i stopniowe ich uwłaszczenie.

Na emigracji Ostrowski wspomagał finansowo polskie instytucje kulturalne i naukowe, był inicjatorem i fundatorem Biblioteki Polskiej w Wersalu. Na uwagę zasługuje jego dorobek pisarski, a w szczególności “pomysły o potrzebie reformy towarzyskiej” i” Żywot Tomasza Ostrowskiego”, wydane w Paryżu w latach 1834-1840 .

ZM. 14 grudnia 1845 r. w Les Maders koło Tours, pochowany został w Ujeździe.

Wladyslaw Tomasz Ostrowski (1790-1869)

Podpułkownik artylerii konnej, marszałek sejmu powstańczego w latach 1830-1831.

Urodzony 7. III. W Warszawie, był trzecim synem Tomasza. Do 1800 r. kształcił się pod okiem swego ojca, a następnie w latach 1800-1807 uczęszczał do Collegium Nobilium. W 1808 r. ochotniczo wstąpił do armii Księstwa Warszawskiego. Dowodząc kompanią artylerii osłaniał odwrót wojsk polskich pod Raszynem, za co otrzymał krzyż Virtuti Militari. Uczestniczył w kampanii 1812 r. Odznaczył się bohaterstwem podczas obrony Gdańska. 1813 r. Rozkazem Napoleona z 5.vi.1813 r. został uhonorowany Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej. Uczestniczył w rozmowach z carem Aleksandrem w sprawie losów kraju i wojska polskiego. W 1815 r. podał się do dymisji.

Dwukrotny wybór Władysława Ostrowskiego na posła (w 1820 i 1825 r.) został unieważniony przez władze. Wreszcie w 1830 r. uzyskał mandat poselski w piotrkowie. Na sesji majowo – czerwcowej z tego roku związał się z opozycją sejmowa. Zabiegał o uwolnienie z aresztu domowego Wincentego Niemojowskiego – przywódcę opozycji sejmowej. Po wybuchu powstania wszedł do Wydziału wykonawczego Rządu Tymczasowego. Przyczynił się do zawarcia układu, który umożliwił wielkiemu księciu swobodny odwrót. Na pierwszym posiedzeniu sejmu 18, XII. 1830 r. został jednogłośnie wybrany marszałkiem. Cieszył się niekwestionowanym autorytetem w izbie poselskiej. Posiadał duży wpływ na przebieg obrad, a także podejmowanie uchwał. Przeforsował w sejmie 15. I. 1831 r. wniosek detronizacyjny dynastii Romanowów. Wykazał się dużą ofiarnością na rzecz skarbu narodowego. Przeciwstawiał się wszelkim rokowaniom z Rosjanami. Zabezpieczył przed nimi akta sejmowe. Podobnie, jak brat Antoni, został zaocznie skazany na karę śmierci.

Władysław Ostrowski, aresztowany przez Austriaków przebywał w więzieniu. Następnie zezwolono mu na osiedlenie się w Grazu, gdzie przebywał do 1862 r. Przeciwstawiał się zwołaniu sejmu na emigracji.

29. VII. 1855 r. skierował memoriał do Napoleona III, w którym usiłował przekonać cesarza, iż równowaga sił oraz sprawiedliwość i pokój w Europie wymagają odbudowy państwa polskiego.

Władysław Ostrowski ostatnie lata swojego życia spędził w Krakowie. Zmarł 21. XI. 1869 r.

Krystyn Piotr Celestyn Józef Ostrowski (1811-1882)

Poeta, pisarz, publicysta, uczestnik powstania 1830-1831.

Urodzony 19. V. w Ujeździe był synem Antoniego i Józefy z Morskich. Ukończył szkołę pijarów na Żoliborzu w Warszawie. W 1829 r. napisał się na Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W 1830 r. wyjechał za granicę, ale na wiadomość o wybuchu powstania powrócił do kraju. Jako kanonier służył w 4 pułku artylerii konnej pod dowództwem gen. Józefa Bema. 14. IX. 1831 r. mianowany podporucznikiem, odznaczony został za udział w kampanii srebrnym Krzyżem Virtuti Militari. Po upadku powstania wyjechał do Francji. W latach 1832 – 1836 służył w armii belgijskiej.

Krystyn Ostrowski po wystąpieniu z wojska osiadł na stałe w Paryżu. Podjął współpracę z francuskimi czasopismami, do których pisywał artykuły polityczne. Ogłaszał je często w formie listów do wybitnych osobistości. Propagował w nich idee federacji słowiańskiej, niepodległościowej i zjednoczenia politycznego Europy. Należał do inicjatorów powstałego Towarzystwa do Oswobodzenia Ludów Słowiańskich. Protestował przeciwko stłumieniu powstania w Galicji w 1846 r., a następnie interwencji rosyjskiej na Węgrzech. W czasie wojny krymskiej pisał memoriały do władz francuskich, podnosząc sprawę konieczności odbudowy Polski. Opracowano pismo pt. “Nota do Rządu Narodowego w przedmiocie powstania wojny w roku 1863” Krystian Ostrowski w imieniu emigracji uczestniczył w uroczystości wzniesienia kopca Unii Lubelskiej we Lwowie. Z tej okazji napisał utwór “Złote gody czyli Unia Lubelska”. W 1876 r. przeniósł się do Szwajcarii i zamieszkał w Lozannie. 6 V 1877 r. został przyjęty na członka Akademii Rafaelo w Urbino. Był także członkiem Rady Muzeum Narodowego w Raperswilu.

Kilkoma wierszami patriotycznymi Krystyn Ostrowski debiutował w czasie powstania listopadowego. Utwory poetyckie pisał również w Belgii. Ponadto tłumaczył poezję polską, głównie Adama Mickiewicza na język francuski. Ogółem wydano ponad 60 odrębnych prac Krystyna Ostrowskiego, w tym 16 przekładów, oraz wiele odrębnych artykułów i wierszy w czasopismach francuskich i polskich. Napisał również kilkanaście sztuk teatralnych w języku francuskim.

Pod koniec życia zgromadził pokaźny majątek, który w całości przekazał Muzeum Narodowemu w Raperswilu, ustanawiając fundusz stypendialny dla uczących się Polaków. Stypendia miały być wypłacane z dochodów pochodzących z ulokowania kwoty w wysokości ponad 490 000 franków w banku w Szwajcarii. Od początku istnienia funduszu do 1912 r. wypłacono sumę 413 934 franków.

Krystyn Ostrowski zmarł 4. VII. 1882 r. w Lozannie, gdzie został pochowany. Serce przewieziono do Ujazdu.

Stanisław Ostrowski (1812-1889)

Uczestnik powstania listopadowego, filantrop.

Urodzony 14. Grudnia w Ujeździe, syn Antoniego i Józefy z Morskich. Uczęszczał do szkół warszawskich. Brał udział w powstaniu listopadowym, pocz. Jako szeregowiec, pod koniec był podporucznikiem i adiutantem gen. Ignacego Hipolita Ledóchowskiego. Po upadku powstania wyemigrował do Francji. W latach 1834-1836 studiował w szkole po Flitechnicznej i na Sorbonie. W okresie 1840-1848 pracował we francuskim Ministerstwie Robót Publicznych. W 1848 r. przyjechał do Galicji. Podjął starania o odzyskanie skonfiskowanych dóbr Tomaszowskich. W 1857 r. za kwotę 2 016 rubli i 51 i1/2 kopiejki odkupił od Adolfa Kramma - fabrykanta sukna pałac w Tomaszowie. Na podstawie zezwolenia cara w 1866 r. nabył w imieniu własnym i rodziny od rządu rosyjskiego skonfiskowane włości, z wyłączeniem miast Tomaszowa Mazowieckiego i Ujazdu. Akt sprzedaży został sporządzony 27. II. 1869 r. Zajmował się także zarządzaniem dóbr Zawieprzyce leżących w Lubelskim. Aktywnie działał na polu filantropii. Był członkiem rady opiekuńczej i wice przew. Towarzystwa Dobroczynności w Warszawie. Za jego sprawą został wybudowany w Tomaszowie Mazowieckim. Kościół św. Antoniego zgodnie z wolą jego ojca. Zmarł w Warszawie 2 III 1889 r.

Juliusz Karol Ignacy Stanisław Kostka Ostrowski (1854-1917)

Konserwatywny działacz katolicki, heraldyk. Urodzony 16. I. W Warszawie, był synem Stanisława i Heleny ze Skrzyńskich. Studia prawnicze odbył w Louvain i Brukseli. W 1893 r. został rosyjskim kamerjunkrem, a w 1905 r. szambelanem. W tym samym roku należał do ścisłego grona inicjatorów utworzenia Związku Katolickiego. 29. IV. 1907 r. Komitet Organizacyjny obrał go swym prezesem. Związek stawiał sobie za zadanie jak najszersze dotarcie do mas poprzez zakładanie domów ludowych. Rozwiązanie sprawy rzemieślniczej widział J. Ostrowski w oparciu o zasady wytyczone przez papieża Leona XIII. Finansował wydawanie różnych dziełek i broszur katolickich, sam niektóre z nich tłumaczył. Był kawalerem maltańskim i szambelanem papieskim. Należał do tajnej międzynarodowej organizacji katolików – integrystów, skrajnych przeciwników modernizmu.

Juliusz Ostrowski był znanym kolekcjonerem dzieł sztuki. Wspomagał młodych artystów. Łączyła go przyjaźń z Janem Styką, który namalował jego portret. W 1912 r. uczestniczył w Tomaszowie w wielkiej wystawie malarstwa krajowego i zagranicznego. Zbiory Ostrowskiego z pałaców w Warszawie, Ujeździe i Tomaszowie nieomal całkowicie zagrabili niemieccy okupanci w 1939 r.

Podjęte badania heraldyczne stały się podstawą wydawanej w latach 1896 – 1914 “Księgi herbowej rodów polskich” . Obiektem jego zainteresowań były nie tylko ziemie dawnej Rzeczypospolitej , ale także Śląsk, Pomorze Zachodnie i Kurlandia. Pomimo wielu uchybień “Księga” stanowi znaczący dorobek w okresie poprzedzającym narodziny w pełni naukowej heraldyki polskiej.

Na terenie Tomaszowa wspomagał urządzenie szpitala, oraz utworzenie Szkoły Handlowej z polskim językiem wykładowym. Ufundował też przytułek dla sierot przy ulicy Głowackiego. Łożył też środki na rozbudowę kościoła parafialnego. Należał do największych właścicieli ziemskich w Królestwie Polskim. Zmarł 12. III. 1917 r. w Glion w Szwajcarii.

Stanisław, w zakonie Józefat Ostrowski (1890 – 1939)

Bibliotekarz, historyk.

Urodzony 16. VII. W Ujeździe, był synem Juliusza i Marii z Tyszkiewiczów. Kształcił się w Maredous u benedyktynów, do których wstąpił w 1909 r. Dalsze studia odbywał w Maria – Leach i w Louvain. W 1916 r. przyjął święcenia kapłańskie, w 1919 r. powrócił do Polski. W latach 1920 – 1921 pełnił funkcję kapelana w Wojsku Polskim. Następnie kilka lat przebywał w Tomaszowie Mazowieckim. W 1924 r. objął kierownictwo biblioteki klasztoru Benedyktynów w Lublinie w pow. Kościańskim. Ostrowski znacznie ją rozwinął. Brał żywy udział w ruch bibliofilskim. Zebrał on odlewy gipsowe z polskich pieczęci. W 1928 r. Józefat Ostrowski założył w Lubinie Muzeum Ziemi Kościańskiej. Podjął studia nad przeszłością Benedyktynów w Polsce. Współpracował w opracowaniu “Polskiego Słownika Biograficznego”. Opublikował broszurę “Mickiewicz w Wielkopolsce 1831-1832”. Najobszerniejszą jego pracą był referat o “komendzie” w polskich opactwach i konkordacie wschodnim przedstawiony na VIII Międzynarodowym Zjeździe Historyków w Warszawie w 1933 r.

Po wybuchu wojny w 1939 r. znalazł się w Warszawie, gdzie opiekował się chorymi i rannymi podczas oblężenia stolicy. Zginął 24. IX. 1939 r.

Jan Chrzciciel Krystyn Tadeusz Juliusz Ostrowski (1894-1981)

Dendrolog, tłumacz

Urodzony 9 VIII w Ujeździe; był synem Juliusza i Marii z Tyszkiewiczów. Początkowo naukę pobierał w domu, w 1906 r. podjął edukację w gimnazjum Klossa w Warszawie. Wkrótce jednak przeniesiony został do gimnazjum o. o. Benedyktynów w Maredous w Belgii. W 1912 r. uzyskał w tej szkole świadectwo maturalne. Ówczesne przepisy panujące w Rosji spowodowały, iż zmuszony był zdawać maturę po raz drugi w 1913 r. w 5 – tym gimnazjum w Warszawie. Po, ukończeniu szkoły otrzymał przydział do pułku Ułanów Gwardii im. Cesarzowej stacjonującego w Warszawie. W oddziale tym przesłużył okres I wojny światowej. Po wybuchu rewolucji w Rosji wstąpił do tworzonego na Białorusi I Korpusu Polskiego pozostającego pod dowództwem gen. Józefa Dowbór – Muśnickiego. W 1920 r. został powołany w stopniu podporucznika do Szkoły Wojennej Sztabu Generalnego. W rezerwie został awansowany do stopnia rotmistrza w 27 Pułku Ułanów.

Po powrocie do kraju Jan Ostrowski objął zupełnie zniszczone przez okupanta niemieckiego dobra ujezdzkie. Odbudowa włości wymagała dużego wysiłku i znacznych nakładów finansowych. W ramach reformy rolnej wprowadził dobrowolną parcelację folwarków: Cekanów, Łazisko i Wąwał. Pomimo trudnej sytuacji gospodarczej przeprowadzono na znaczną skalę prace melioracyjne. Poważne nakłady poniósł na urządzenie stawów i rozwój rybołówstwa. Prawdziwą pasją Juliusz Ostrowskiego stało się urządzenie parku w Ujeździe. Był znanym w kraju hodowcą roślin ozdobnych tzw. iglaków – koniferów. Podjęte działania sprawiły, że w Ujeździe powstał jeden z najpiękniejszych parków krajobrazowych w Polsce.

Podjął także działalność społeczną na rzecz gminy Ujazd. Pełnił funkcję prezesa Związku Ziemian powiatu brzezińskiego. W początkowym okresie II wojny został powołany na stanowisko przewodniczącego Komitetu Społecznego w Ujeździe. W latach 1941 – 1942 prezesował Polskiemu Komitetowi Opiekuńczemu w Tomaszowie Mazowieckim, który obejmował swym zasięgiem działania okupacyjny powiat tomaszowski. Włączył się także do działalności konspiracyjnej w ramach Armii Krajowej*.

Po utracie majątku w 1945 r. pracował jako główny księgowy w różnych instytucjach w Sopocie, Łodzi i Krakowie. Ponadto zajmował się tłumaczeniem tekstów z języka łacińskiego i francuskiego. Prowadził także studia genealogiczne i historyczne.

Zmarł po ciężkiej chorobie 6 lutego 1981 r. Pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.


Biografie opracował pan Ryszard Kotewicz.