Wróć do Historia

 

Jakub Starszy z Iłży urodził się około 1470 roku w Iłży jako syn Jana w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. O jego młodzieńczych latach w Iłży nic nie wiemy. Nie ulega wątpliwości, iż pierwsze nauki pobierał w mieście rodzinnym w szkole parafialnej założonej w XV wieku, na czele której stał rektor.
Na Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Jakub Starszy z Iłży został wpisany w półroczu zimowym 1489-90. W czasie studiów nawiązał kontakty z wieloma osobistościami, między innymi z wędrownym poetą-humanistą K. Celtisem oraz Piotrem Tomickim, późniejszym biskupem i podkanclerzem koronnym. Duży wpływ na umysłowość Jakuba Starszego z Iłży miał Jan Aesticampianus Starszy, poznając go z prądami humanizmu, oraz uczeni Uniwersytetu Jagiellońskiego - Jan z Głogowa i Wojciech z Brudzewa.
W karierze uniwersyteckiej po uzyskaniu mistrzostwa sztuk wyzwolonych w 1495 roku szybko awansował. Już w 1495-97 był docentem non de facultate. W 1497-1501 roku był docentem de faculte. W 1502 i 1503 roku objaśniał często Cicerona jako kolejny trzeci mistrz krakowski po J.Gromadzkim w 1492 roku i M.Biemie w 1493 roku. Komentował J.Regiomontana Introducetorium in Almanach. Z wielkim i prawdziwym zamiłowaniem w dziedzinie astronomii i meteorologii pracował w 1506 roku, gdy uzyskał katedrę astrologii, wkładając dużo czasu w jej rozwój. Ustąpił z niej w 1515 roku.
Jednocześnie wydawał przez siebie opracowane kalendarze Judicum Cracoviense drukowane przez J.Hallera i F.Unglera w Krakowie. Słynęły one z proroctw astrologicznych cieszących się dużym powodzeniem. Opracowane były dla Polski, Węgier, Czech, Saksonii, Prus, Rosji.
Jakub Starszy z Iłży na Akademii Krakowskiej wykładał kilka przedmiotów, między innymi teorię planet według nowych odkryć Purbacha oraz meteorologię teoretyczną, próbując ustalić domniemaną zależność pogody od położenia ciał niebieskich. Jego praca w Krakowie przypada na okres największego rozkwitu Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz na jednoczesny rozkwit nauk matematycznych, a zwłaszcza astronomii, co świadczyć może o jego wysokim poziomie umysłowym.
W 1519 roku wydał Astrologicis de pluuiis ventis ac aliis variis aurae disposicionibus, per magistrum Jacobum ISLZA Cracovien. Juris et teologie doctorem ediutum 1519 r. W tłumaczeniu polskim tytuł brzmi: Złoty traktat w astrologii o deszczowych wiatrach i o różnych rozmieszczeniach powietrza, przez Jakuba z Iłży Krakowskiej. Wydane przez doktora praw i teologii 1519 r.
Była to jedna z pierwszych prób w tej dziedzinie nauk w oparciu o notatki Wojciecha z Brudzewa i własne długoletnie obserwacje.
Promocję doktorską z prawa i teologii otrzymał niewątpliwie w Rzymie w czasie jednej z podróży do Wiecznego Miasta. Z tytułem doktora wystąpił już w końcu 1514 roku. Uniwersytet w Krakowie otrzymanych tytułów przez Jakuba Starszego z Iłży za granicą nie uznawał i nie dopuścił go do profesury na żadnym z tych wydziałów. Na Uniwersytecie w Krakowie w półroczu letnim 1508 roku oraz zimowym 1512-13 pełnił obowiązki dziekana Wydziału Sztuk Wyzwolonych. Ponieważ był wyjątkowym pieniaczem i awanturnikiem, władze akademickie miały z nim dużo kłopotu, a nazwisko jego przewijało się nie raz na kartach aktów rektorskich i ogólno uniwersyteckich uchwał. Jako bywalec Rzymu posiadał dobre znajomości w Kurii Rzymskiej i to pozwalało mu na wnoszenie apelacji i obalanie niekorzystnych wyroków.
W 1523 roku energiczny rektor M. Biem po trzech urzędowych wezwaniach rzucił na niego ekskomunikę. Jakub Starszy z Iłży udał się w związku z tym w sierpniu 1526 roku do Rzymu. W drodze powrotnej z Wiecznego Miasta zmarł w pobliżu St. Veit . Warto dodać, że jeździł on do Rzymu z całym orszakiem.
Jakub Starszy z Iłży był magistrem, gdy Mikołaj Kopernik wpisał się na Akademię Krakowską. Nie ulega wątpliwości, że znali się dobrze, ponieważ interesowały ich te same nauki. Obaj korzystali z nauk i doświadczeń Wojciecha z Brudzewa, obaj u niego bywali i wspólnie dyskutowali nad zagadnieniami astronomicznymi.
 
 

na podst. "Iłża wczoraj i dziś"
A. Bednarczyka