Powrót
 
 
 
Trasy zwiedzania
Inne obiekty
Herb
English version
          Tutaj zamieszczam propozycje trzech tras zwiedzania. Zostały zaplanowane tak, aby można było zobaczyć jak najwięcej. Za jednym razem nie da się jednak zobaczyć wszystkiego, dlatego zamieszczam tu też informacje o obiektach, które również warto zobaczyć odwiedzając Głogów, a których nie uwzględniłem w planach wycieczek.
Obiekty, których nazwy podane są tłustym drukiem i przy których znajdują się numerki (np. Plac Tysiąclecia (2)), zaznaczone są na mapie.

Mapa Centrum Głogowa


Trasy zwiedzania
Trasa I
(Dworzec PKP, Al. Wolności, Pl. Jana z Głogowa, ul. Zamkowa, ul. Nadbrzeżna, ul. Kamienna Droga, Kolegiata, Zatoka Odry)

          Zaczynamy naszą wędrówkę po Głogowie od usytuowanego w centrum dworca kolejowego (1).
          Początki kolei głogowskie] sięgają 1 poł. XIX w. W 1843r. zawiązano spółkę akcyjną, Głogowskie Towarzystwo Kolejowe, celem budowy połączenia kolejowego z linią Wrocław - Berlin. W niedługim czasie, bo już w 1846r. otwarto pierwszą trasę kolejową z Głogowa do Żagania, w 1858r. do Leszna, a w 13 lat później do Legnicy i Zielonej Góry. Stary dworzec znajdował się w miejscu dzisiejszego II peronu. Obecny budynek dworca powstał w 1935r. Zniszczony w czasie II wojny światowej, został po 1945r. odbudowany, zachowując przedwojenną sylwetkę.
          Z dworca kolejowego wychodzimy na Plac Tysiąclecia (2).
          Wytyczony przed II wojną światową. Po wojnie zabudowę wokół niego zakończono w 1966r. Plac powstał w okolicach istniejącego w średniowieczu i czasach nowożytnych pagórka, gdzie stała szubienica miejska. Murowaną konstrukcję szubienicy zlikwidowano w 1813r.
          Idziemy do ronda i w lewo skręcamy w Aleję Wolności (3) z umieszczonym po środku deptakiem, osłoniętym lipami (przed II wojną światową - ul. Hohenzollernów). Zbudowana w 1905r., po likwidacji twierdzy połączyła Stare Miasto z Przedmieściem Wiązów. Po wojnie stała się główną arterią handlową miasta. Mieści się przy niej wiele placówek handlowych.
          Przed skrzyżowaniem z ul. Jedności Robotniczej po prawej stronie stoi monumentalny budynek I Liceum Ogólnokształcącego (4). I Liceum Ogólnokształcące Wzniesiony w 1928r., mieścił przed wojną szkołę żeńską. Ponieważ był po wojnie jednym z niewielu dobrze zachowanych budynków w mieście stał się siedzibą Radzieckiej Komendantury Wojennej w Głogowie, potem Starostwa Powiatowego i wreszcie w 1950r. Liceum Ogólnokształcącego. Obecnie oprócz L.O. mieści się tu Wyższa Szkoła Techniczna, Liceum Medyczne i Prywatny Zespół Szkół Elektronicznych.
          Na rogu ul. Jedności Robotniczej i W. Sikorskiego widać siedzibę Szkoły Podstawowej Nr 1, zbudowaną w 1911r. Dawniej było tu Gimnazjum Ewangelickie.
          Ulica Jedności Robotniczej (5) wiąże się z początkami polskiej obecności w Głogowie po zakończeniu wojny. W przylegających do niej budynkach osiedlali się po wojnie pierwsi polscy osadnicy. Był tu pierwszy hotel i restauracja, a pod nr 34 miał siedzibę pierwszy Zarząd Miejski. Przy zbiegu tej ulicy z ul. Poczdamską wznosi się ładny secesyjny budynek dawnego hotelu "Odra" - wcześniej "Hindenburg". Obecnie znajdują się tu biura różnych instytucji, m.in. głogowski oddział PTTK. Przy południowym końcu ulicy znajduje się jedno z najbardziej ruchliwych obecnie handlowych miejsc w mieście tzw. "Zielony Rynek".
          Za skrzyżowaniem Alei Wolności z ulicą Jedności Robotniczej, po prawej stronie mijamy Park Słowiański (6) z fontanną i pomnikiem, wzniesionym po wojnie na cześć poległych żołnierzy Radzieckiej 3 Armii Gwardyjskiej, zdobywających twierdzę głogowską w 1945r. Pomnik wzniesiono przy cmentarzu poległych żołnierzy radzieckich, który później zlikwidowano. W 1995r. usunięto z pomnika czerwoną gwiazdę i figury żołnierzy. Zmodyfikowany upamiętnia obecnie wysiłek aliantów w rozgromieniu hitleryzmu.
          Idąc dalej Aleją Wolności dochodzimy do placu Jana z Głogowa (7) położonego po lewej stronie alei. Po środku placu sadzawka, przy której północnym brzegu umieszczono kamień z tablicą poświęconą pamięci obrońców Głogowa w 1109r. i uczestników walk o Głogów w 1945r.
          Przy zachodniej stronie placu stoi budynek Zespołu Szkół Zawodowych (8) wzniesiony w 1909r., dzieło głogowianina Wagnera. Przed wojną była tu Wyższa Szkoła Realna. Zrujnowany w 1945r. gmach odbudowano w latach 1954-1956 zachowując z niewielkimi zmianami jego przedwojenną sylwetkę.
          Przez skrzyżowanie ulicy Poczdamskiej i Strzeleckiej dochodzimy do skweru z owalną sadzawką pośrodku i pięknymi włoskimi topolami wokoło. Na środku stoi rzeźba "Koncert" projektu (1978r.) rzeźbiarki Joanny Barcickiej z Warszawy.
          Idąc ulicą Nadbrzeżną mijamy po prawej stronie zamek książąt głogowskich i kierujemy się na most drogowy prowadzący przez Odrę na Ostrów Tumski. Kamienną Drogą dochodzimy do miejsca gdzie niegdyś wznosił się gród piastowski, a dziś stoi zrujnowana w czasie ostatniej wojny kolegiata (9) (obecnie w odbudowie).
          Kapituła głogowska zajmowała w diecezji wrocławskiej pierwsze miejsce zaraz po kapitule katedralnej. Była bogato uposażona w liczne nadania ziemskie w okolicach Głogowa. Wg tradycji została założona w XII w. w czasach Bolesława Krzywoustego. Kolegiata od momentu powstania była wielokrotnie przebudowywana. Badania archeologiczne odsłoniły we wnętrzu dzisiejszej świątyni pozostałości kamiennych murów dwóch niedużych kościołów romańskich poprzedzających budowę XIII-wiecznej tzw. kolegiaty konradowskiej. Jedna z tych świątyń była prawdopodobnie świadkiem najazdu Henryka V w 1109r. Wg relacji Galla Anonima w czasie ataku Niemców na gród mieszkańcy uczestniczyli w Mszy Św.
          Około połowy XIII w. kolegiata uzyskała postać późnoromańskiej trzynawowej bazyliki. Budowla stanęła na wałach dawnego grodu. Z tej świątyni zachowały się do dziś boczne ściany prezbiterium z otworami okiennymi i półkolumny arkady tęczowej. W latach 1406-1466 kościół gruntownie przebudowano w stylu gotyckim nadając mu halowy charakter. W XV w. dobudowano też rzędy kaplic od południa i północy. W zasadniczej części jej kształt z tego okresu przetrwał do naszych czasów. W końcu XVI w. wzmocniono ściany zakrystii i małego chóru 7 przyporami. Widoczną dzisiaj wieżę wzniesiono w latach 1838-1842, po zawaleniu się w 1831r. poprzedniej. W 1945r. niemal całe bogate wyposażenie wnętrza uległo zniszczeniu lub zaginęło. W skarbcu kolegiaty znajdowały się piękne sprzęty liturgiczne, dzieła znanych złotników. W nawach świątyni wisiały m.in. płótna Willmana i obraz "Madonna z Dzieciątkiem" Łukasza Cranacha St. W bibliotece kolegiackiej przechowywano do czasów sekularyzacji zakonów w 1810r. wiele średniowiecznych rękopisów. Część z nich zachowała się do naszych czasów, najstarsze z nich pochodzą z XII w.
          W kolegiacie został pochowany w 1274r. jej fundator założyciel księstwa głogowskiego Konrad l. jego nagrobek nie zachował się do naszych czasów. Zachował się natomiast piękny wczesnogotycki posąg (z około 1290r.) przedstawiający jego żonę - Salomeę, odkryty po wojnie w wypalonych murach kościoła. Obecnie prezentowany jest w sali muzealnej poznańskiego ratusza. Z dawnego wystroju kolegiaty warto jeszcze wymienić nagrobek pochowanej tutaj Mechtyldy, żony Henryka III Głogowskiego. Umieszczony był niegdyś na tumbie we wnętrzu świątyni. Datowany jest na około 1390r. (obecnie w Muzeum Narodowym we Wrocławiu).
          Kolegiatę zbudowano na terenie dawnego grodu piastowskiego wzniesionego w X w. po likwidacji plemiennego. To tutaj rozegrała się, znana z podręczników historii, obrona Głogowa w 1109r. Jego potężne drewniane - ziemne wały miały około 8m. wysokości, a szerokość u podstawy sięgała 12m. Po zbudowaniu zamku i ufortyfikowaniu nowo lokowanego miasta znaczenie grodu zaczęło maleć, wspominany jest jeszcze w źródłach w 1333r.
          Trasę wycieczkową można zakończyć spacerem wzdłuż brzegu zalewu Odry zwanego popularnie "Zalewem Portowym", położonego po prawej stronie ulicy Kamienna Droga, ścieżka zaczyna się przy moście. Tutaj w okresie II wojny światowej działała druga stocznia. Ślady pochylni są jeszcze widoczne przy północnym brzegu zalewu.

Trasa II
(Zamek, ul. Brama Brzostowska, przejście podziemne, ul. Starowałowa, ul. S. Kutrzeby, ul. Staromiejska, Brama Szpitalna, ul. Smolna, Kościół p.w. Bożego Ciała, Rynek, Ratusz, ul. św. Mikołaja, kościół p.w. św. Mikołaja)

          Zwiedzanie Starego Miasta rozpoczynamy od Zamku Książąt Głogowskich (10).
          Wkrótce po lokacji miasta w 1253r. książę przeniósł swoją siedzibę z dawnego grodu do Zamek Książąt Głogowskich nowo wzniesionego zamku znajdującego się w obrębie murów miejskich.
          Zamek głogowski początkowo był budowlą drewnianą z wolnostojącą, murowaną wieżą, otoczony wałem drewniano - ziemnym i fosą. Po pożarze w 1291r. na przełomie XIII/XIV w. zbudowano na planie prostokąta nową murowaną siedzibę z trzema jednopiętrowymi budynkami, z których jeden znajdował się przy ścianie zachodniej, a drugi i trzeci w narożnikach północno - wschodnim i południowo - wschodnim. Rzut poziomy murów obwodowych tego zamku pokrywa się z obecnie istniejącymi.
          Ocalała wieża znalazła się w narożniku południowo - zachodnim i była nadal wolnostojąca.
          Po podziale Głogowa w XIV w. zamek znalazł się w rękach królów czeskich, a od 1384 do 1480r. ich lenników, książąt cieszyńskich. W tej sytuacji książęta głogowscy wznieśli w 1406r. drugi zamek w pobliżu furty Bożego Ciała (prawdopodobnie w miejscu gdzie później znalazło się kolegium jezuickie). Do jego budowy wykorzystano fragment miejskich murów obronnych z wieżą. Po zjednoczeniu miasta w 1480r. sprzedano go mieszczanom, a później rozebrano.
          W zamku królewskim krótko rezydował, jako książę głogowski, Zygmunt Jagiellończyk, późniejszy król Polski. Planował dokonać gruntownej przebudowy zniszczonej budowli, jednak niewielkie środki umożliwiły mu wykonanie jedynie podstawowych prac zabezpieczających i remontowych.
          Od XVI do lat 40-tych XVIII w. zamek był siedzibą starostów, którzy sprawowali władzę w księstwie w imieniu królów czeskich. Przed objęciem urzędu składali tutaj królowi, w obecności stanów księstwa, przysięgę.
          W 1574r. runęła część zamku. Dopiero na początku XVII w. starosta Rudolf von Zedlitz przeprowadził na koszt stanów księstwa remont budynku. Dalszych zniszczeń dokonał wielki pożar miasta w 1615r. i wojna trzydziestoletnia. Gruntowna przebudowę zaczęto w I. 1652-57 i kontynuowano pod kierownictwem starosty Jana Bernarda von Herbersteina w 1669r. Zamek uzyskał wtedy charakter rezydencji pałacowej i wygląd zbliżony do dzisiejszego. Wieża została obudowana i włączona w południowo - zachodni narożnik murów dziedzińca. Budynek podwyższono o jedno piętro i ujednolicono otwory okienne. Stworzono regularny dziedziniec, włączając w jego ciąg ściany dawnych budynków, ściana wschodnia dziedzińca na wszystkich piętrach została ozdobiona arkadami. Powstała wtedy w zamku tzw. wielka sala ozdobiona na suficie plafonem przedstawiającym cesarza Leopolda siedzącego na koniu. Na bocznych ścianach zawisły portrety głogowskich książąt i starostów. Niestety sala nie przetrwała do naszych czasów. W II poł. XVIII w. elewacja frontowa i południowa uzyskały wystrój w stylu barokowym. Z tego czasu pochodzi też wjazd wschodni oraz znajdująca się we wschodnim skrzydle klatka schodowa z charakterystycznym ornamentem. Król Fryderyk II, który bywał często w Głogowie, zatrzymywał się nieraz w tutejszym zamku. Później w czasie wojen napoleońskich gościł tutaj sam Napoleon. W XIX wieku, zmieniono system amfiladowy pomieszczeń na korytarzowy. Na początku XX wieku zmieniono układ wszystkich pomieszczeń zamku, a na parterze wieży przebito otwór, wewnątrz założono klatkę schodową i wykonano jej zwieńczenie. Pod koniec XIX i na początku XX w. w zamku mieścił się sąd królewski. Pozostałe pomieszczenia zajmowały mieszkania prywatne.
          Zamek został mocno zniszczony w 1945r. Odbudowany był w latach 1971-1983. Do naszych czasów z dawnych pomieszczeń zamkowych zachowało się lub zostało zrekonstruowanych niewiele m.in. dwie klatki schodowe w części północnej i wschodniej, niektóre pomieszczenia piwniczne m.in. sala gdzie mieści się obecnie wystawa muzealna: "Dawne narzędzia wymiaru sprawiedliwości", pięknie sklepiona sala na parterze w narożniku południowo - wschodnim.
          Obecnie w zamku mieści się Muzeum Archeologiczno - Historyczne, sala ślubów USC, Towarzystwo Ziemi Głogowskiej, a w części wschodniej piwnic "Restauracja Piastowska".
          Wychodząc z zamku kierujemy się na położony na południe deptak znajdujący się przy dużym placu ze ścieżkami spacerowymi i kępami ozdobnych krzewów i drzew. Plac położony jest między ul. Brama Brzostowska a fragmentami dawnych miejskich murów obronnych i muru ogrodów przyzamkowych. Po drodze mijamy stojący w pobliżu zamku Pomnik Dzieci Głogowskich (11), wykonany w 1979r., wg projektu rzeźbiarza Dymitra Petrowa Vacewa. Pomnik wyobraża przywiązane do machiny oblężniczej postacie dzieci - zakładników, najbardziej znany motyw ze słynnej obrony Głogowa przed wojskami cesarza Henryka V w 1109r. Na płycie fragment kroniki Galla Anonima. Kilkadziesiąt metrów od pomnika, na wysokości ul. Poczdamskiej, widoczne jest lekkie wzniesienie terenu. Są tu nieco podniesione fundamenty prezbiterium z dwóch faz budowy i dwóch absyd naw bocznych kościoła p.w. św. Piotra i Pawła (12).
          Pochodzący z końca XII w. kościół p.w. św. Piotra i Pawła był prawdopodobnie kościołem parafialnym miasta przedlokacyjnego. W 1258r. został przekazany dominikanom i stał się kościołem przyklasztornym. Była to romańska trójnawowa bazylika, zamknięta od wschodu trzema półkolistymi absydami. W XIV w. wzniesiono nową gotycką budowlę. Kościół w końcu XVIII w. spłonął, a pod koniec XIX w. został rozebrany.
          Z przejścia podziemnego wychodzimy na ul. Grodzką (dawniej ul. Pruska, a jeszcze wcześniej Brzostowska), przy której znajdują się nowo wzniesione kamieniczki. Ulica była jedną z głównych dawnego Głogowa, prowadziła z rynku miejskiego do Bramy Brzostowskiej, znajdującej się na wysokości skrzyżowania Alei Wolności z ulicą Brama Brzostowska.
          Brama Brzostowska była jedną z lepiej umocnionych bram znajdujących się w murach miejskich średniowiecznego i nowożytnego Głogowa. Wzmocniona była podwójnym przedbramiem i prawdopodobnie barbakanem oraz stojącą przy niej wieżą. Wieża była w średniowieczu miejscem zatrzymań złodziei i rabusiów.
          Idziemy wzdłuż ulicy Starowałowej biegnącej Fragment murów obronnych przy ul.Starowałowej przy fragmencie odrestaurowanych murów obronnych.
          Zarys murów, stanowiący jednocześnie granicę średniowiecznego Głogowa został wytyczony w czasie jego lokacji w 1253r. Objęły one obszar zbliżony do kwadratu o powierzchni jednego łana, w tym też zamek książęcy.
          Początkowo miasto otoczono palisadą i prawdopodobnie umocnieniami drewniano - ziemnymi. Ceglane mury powstały najpóźniej w ostatniej ćwierci XIII wieku. Pierwsze wzmianki o nich pochodzą z 1323r. Budowę finansował sam książę. Wykonane zostały z cegły kładzionej w wątku wendyjskim, co jest widoczne w odrestaurowanych fragmentach. Miały wysokość około 7m, a grubość wynosiła około 1 metra. Wieńczyły je blanki. Dookoła biegła fosa. Obronność murów zwiększały baszty o prostokątnym przekroju, podzielone na kondygnacje przy pomocy drewnianych podestów. Pierwszy starszy pas murów liczył około 17 baszt otwartych do wewnątrz i 9 wież. Do naszych czasów zachowały się trzy baszty (częściowo zrekonstruowane) w zachowanych trzech fragmentach muru.
          Do miasta wjeżdżało się od zachodu przez Bramę Brzostowską (później Brama Pruska), od południa - Szpitalną (zachowana, położona na przedłużeniu dzisiejszej ulicy Smolnej) i od wschodu - Polską. Na Bramie Odrzańskiej, znajdującej się naprzeciwko mostu na Odrze w pobliżu zamku, umieszczone były trzy postacie przedstawiające świętych i opiekunów miasta - św. Mikołaja, Matkę Boską z Dzieciątkiem i św. Katarzynę. Figury pochodziły z 1505 roku, z czasów kiedy w Głogowie rządził książę Zygmunt, późniejszy król Polski. Do naszych czasów zachowały się jedynie dwie konsole na których wspierały się figury (obecnie w zbiorach Muzeum w Głogowie). Przy bramach stawiano dodatkowe umocnienia i punkty obrony jak wieże, przedbramia i barbakany. W Głogowie podwójne przedbramie miała Brama Brzostowska, a przy Bramie Polskiej znajdował się barbakan. Oprócz bram wjazdowych były też w murach obronnych wąskie przejścia - furty: św. Jana, Bożego Ciała, Młyńska , Dominikańska.
          Na początku XV wieku rozbudowano umocnienia o drugi pas murów.
          Zabudowa w Głogowie początkowo nie dochodziła do murów obronnych. Wzdłuż nich od strony miasta, biegła uliczka ułatwiająca dostęp do pozycji obronnych. Pozwalała szybko przerzucać wojsko na odcinki najbardziej zagrożone, jej pozostałością jest dzisiaj ulica Starowałowa.
          Idąc ulicą Starowałowa widzi się sylwetki budowli, Z którymi dawniej i dzisiaj kojarzy się Głogów: budynek ratusza - od średniowiecza siedzibę władz miejskich, gotycką sylwetkę kościoła p.w. św. Mikołaja - najstarszego zachowanego na terenie miasta kościoła parafialnego i dwie wieże barokowego kościoła pojezuickiego (dzisiaj p.w. Bożego Ciała).
          Skręcamy w prawo w ul. S. Kutrzeby, która przy budynku Sądu Rejonowego (13) Gmach Sądu Rejonowego w Głogowie (wzniesiony w 1911r. Po zniszczeniach ostatniej wojny został odbudowany w latach 50-tych) biegnie pod jego wysuniętym ryzalitem wspartym na masywnych filarach. Stąd ładny widok na zachowane mury dwóch bastionów i fosy głogowskiej twierdzy.
          Skręcamy w lewo w ulicę Staromiejską, i dalej w prawo wzdłuż odrestaurowanego fragmentu murów obronnych, dochodzimy do ostrołukowego dużego przejścia w murze, wychodzącego na wprost ulicy Smolnej. Jest to przejście Bramy Szpitalnej (14), która była w czasach średniowiecza jednym z czterech najważniejszych wjazdów do miasta (patrz opis murów obronnych). Nazwa jej pochodzi od znajdującego się wówczas na przedmieściach szpitala. Ulicą Smolną dochodzimy, mijając po lewej stronie nowo postawione kamieniczki, do Kościoła p.w. Bożego Ciała (15).
          Od 1629 r. rozpoczęło działalność w Głogowie z krótkimi przerwami kolegium jezuickie. Od początku jezuici Kościół p.w. Bożego Ciała prowadzili gimnazjum, które odegrało w historii miasta ważną rolę.
          Kościół, obecnie pod wezwaniem Bożego Ciała, został wzniesiony w latach 1695-1710 wg projektu Juliusza Simonettiego. Następnego roku został zniszczony przez pożar. Odbudował go Jan Błażej Peintner. Wystrój elewacji kościół i kolegium otrzymały około 1730r. Kolejny pożar zniszczył budowlę w 1758r. Wkrótce ponownie został odbudowany. W 1773r. ogłoszono kasację zakonu jezuitów. Kościół był jeszcze kilka razy w XIX w. restaurowany. Po zniszczeniach w 1945r. odbudowano go w latach 1958-1961. Z budynku kolegium ocalało jedynie północne skrzydło.
          Kościół jest budowlą jednonawową. Po bokach nawy i prezbiterium znajdują się rzędy kaplic z emporami. Nawę i prezbiterium nakrywa sklepienie kolebkowe, a kaplice kolebkowo - krzyżowe, z fragmentami zachowanych sztukaterii i polichromii. Wewnątrz kościoła znajdują się: barokowy ołtarz główny, ambona i organy sprowadzone po wojnie z kościoła ewangelickiego w Kożuchowie. W kaplicy przy zakrystii zwraca uwagę nagrobek hrabiny Heleny von Franckenberg (+ 1709r.) wykonany z białego i szarego marmuru. Kościół ma charakterystyczną dwuwieżową fasadę ztrzema portalami i posągami świętych we wnękach.
          Po zwiedzeniu kościoła wychodzimy na Rynek (16).
          Rynek był centralnym punktem miasta, przeznaczonym na urządzenia handlowe i budynki związane z życiem publicznym gminy miejskiej. Głogowski miał wymiary 100x150 metrów. Z jego narożników prostopadle wychodziły główne ulice. Trzy z nich prowadziły do bram miejskich. Rynek wytyczony był w czasie lokacji miasta wraz z siecią ulic przecinających się pod kątem prostym, wytyczających jednocześnie obszary pod zabudowę. Tutaj odbywały się cotygodniowe targi oraz dwa razy w roku jarmarki - jeden w dniu św. Stanisława (8.maja), drugi w dniu Wniebowzięcia N.M.P. (15.sierpnia).
          Dominującą budowlą na Rynku jest Ratusz (17).
          Najstarsza wzmianka o nim pochodzi z 1349r. Prawdopodobnie jednak już w l ćwierci Budynek ratusza wraz z wieżą XIV w. istniał w Głogowie murowany ratusz. Najstarszą częścią bloku śródrynkowego była, założona na planie kwadratu wieża, której powstanie datuje się na schyłek XIII w. Odtworzona w latach 1994-1996, posiada w przyziemnej części z fundamentem fragment oryginalnego muru. średniowieczny ratusz miał być budowlą dwuskrzydłową. Ze skrzydła zachodniego założonego na planie prostokąta, dobudowanego po południowej stronie wieży, zachowały się jedynie fragmenty fundamentów i ścian piwnicznych. Skrzydło południowe wzniesione w XV w. było budowlą dwutraktową - zachowała się z niego ściana wschodnia do wysokości piętra. Na wschód od wieży rozciągały się w średniowieczu sukiennice, jeszcze dalej w miejscu gdzie dzisiaj stoi teatr - ławy mięsne. W XV w. lub pod koniec XIV w. wybudowano dwunawową halę, której pokaźne relikty stanowią zręby wschodniej części obecnego ratusza. Był to tzw. smatruz. Jego piwnice przetrwały do dziś niemal bez zmian. Zachowały się też częściowo niektóre ściany, np. północna. W smatruzie znalazły się ławy szewskie, handlowano płótnem, a część pomieszczeń wykorzystywano na magazyny. Na przełomie gotyku i renesansu nastąpiła przebudowa w zachodniej części smatruza. Powstały wtedy m.in. dwie sklepione sale przeznaczone na gospodę, jedna większa została nakryta sklepieniem sieciowym opartym na centralnym piaskowcowym słupie (po zawaleniu się w latach 70-tych, sklepienie odtworzono). Druga mała salka otrzymała sklepienie kryształowe. Przed wojną była we wspomnianych salach restauracja.
          Często nawiedzające miasto pożary nie ominęły ratusza, m.in. w 1420r., w 1433 , 1574, 1615, 1678.
          W okresie renesansu przebudowano część wschodnią parteru smatruza. Powstała wtedy zachowana do dzisiaj sala nakryta sklepieniem kolebkowym, wspartym na trzech piaskowcowych słupach o przekroju ośmioboku. Jedna z kolumn ma starty aż do rdzenia trzon. Są to ślady ostrzenia białej broni. Niegdyś był tutaj odwach.
          W dawnym ratuszu na I piętrze, znajdowała się sala posiedzeń rady miejskiej, na II piętrze pokój sesji sądowych, kancelaria, stare archiwum, ratuszowa registratura.
          W latach 1751-1773 na piętrze smatruza znajdował się kościół reformowany. W 1820r. urządzono tam salę koncertową.
          W latach 1832-1835 ratusz gruntownie przebudowano wg projektu A. Sollera, jednego z najlepszych uczniów K.F. Schinkla. Główne elewacje, zachodnia i południowa, zostały zakomponowane symetrycznie z motywów charakterystycznych dla klasycystycznej stylistyki szkoły berlińskiej. W części wschodniej pozostały elementy dawnej budowli. Dwuskrzydłowa zachodnia część została wzniesiona od fundamentów. Otrzymała surowy klasycystyczny wystrój elewacji. Część wschodnia stanowiła kolejną adaptację dawnego smatruza. Elewacje tej części wykonane w stylu florenckiego renesansu, wyróżniają się bogatym zasobem form architektonicznych i dekoracyjnych. W takiej postaci przetrwał ratusz do 1945r. kiedy został podobnie jak większość budynków w mieście mocno zniszczony. Obecnie trwa jego odbudowa.
          Obok Ratusza stoi budynek teatru (18).
          Teatr wzniesiony został na bazie budynku ław mięsnych w latach 1799-1801. Jego klasycystyczną sylwetkę zaprojektował Christian Valentin Schultze.
          Fasada wschodnia została zaakcentowana ryzalitem z wnęką, w której w 1864r. umieszczono popiersie Andreasa Gryphiusa - głogowianina, największego poety niemieckiego baroku. Popiersie po wojnie zaginęło. Poniżej wnęki widoczne są jeszcze fragmenty stiukowego fryzu ze scenami mitologicznymi. Teatr zamieniony w ruinę w 1945r., jest obecnie odbudowywany.
          Dalej, mijając po lewej stronie nowe kamienice przy południowej ścianie rynku skręcamy w ulicę św. Mikołaja, Ruiny kościoła p.w. św. Mikołaja którą dochodzimy do ruiny kościoła p.w. św. Mikołaja (19). Przechodzimy ścieżką prowadzącą do ulicy Starowałowej i zatrzymujemy się przy fasadzie kościoła.
          Kościół p.w. św. Mikołaja po lokacji miasta w 1253r. stał się kościołem parafialnym Głogowa. Zbudowany około poł. XIII w. jako bazylika romańska, posiadał prezbiterium i nawę północną, zamknięte absydami półkolistymi i południową nawę, zamkniętą absydą wieloboczną. Z romańskich murów zachował się fragment z oknem w południowej nawie kościoła i fragment muru w nawie północnej. Romańska budowla spłonęła w czasie pożaru w 1291r. W latach 1291-1309 wzniesiono nową gotycką świątynię. Była to ceglana bazylika o czteroprzęsłowym korpusie nawowym i czteroprzęsłowym prezbiterium. Nawy i wieża wykazują wpływy architektury Niżu Nadbałtyckiego, prezbiterium natomiast nawiązuje do rozwiązań architektury śląskiej. W XV w. wzniesiono pełny wieniec kaplic. Kościół niszczyły pożary w latach 1420, 1473 i 1489. Po pożarze w 1642r. otrzymał wnętrze barokowe. W 1670r. powstała kaplica loretańska, istniejąca do dziś. Odbudowa po pożarze w 1758r. nadała wnętrzu świątyni charakter zachowany do naszych czasów. Zbarokizowano wtedy okna nawy i chóru, powstało nowe sklepienie. Wieża została nakryta dachem. W XIX i XX w. dokonywano już tylko prac remontowych. W czasie ostatniej wojny kościół uległ zniszczeniu.
          Obecny kościół - w ruinie, zachował bryłę gotycką z licznymi przebudowami z okresu średniowiecza oraz z XVII-XIX w. Zachowane są gotyckie mury obwodowe, północna arkada międzynawowa, część gotyckich i barokowych sklepień oraz silnie uszkodzona wieża.
          W małej wnęce portalu znajdującego się w fasadzie wieży umieszczone jest popiersie (XIV w.) św. Mikołaja, patrona kościoła. Piękny tympanon z XIV w., z północnego portalu kościoła, przedstawiający trzy postacie świętych, znajduje się obecnie w muzeum głogowskim. Z wystroju wnętrza nie pozostało prawie nic. W 1950r. usunięto z kościoła niemal wszystkie płyty nagrobne. Z dawnego wyposażenia warto wspomnieć o wspaniałych sprzętach liturgicznych, które odkryte w ruinach kościoła po II wojnie światowej zostały wywiezione z Głogowa i zaginęły. Kościół posiadał piękną srebrną, częściowo pozłacaną późnogotycką monstrancję z 1515r. wykonaną przez wrocławskiego złotnika Oswalda Rotha, gotycki krzyż pacyfikał, z pozłacanego srebra, wykonany w 1449r.

Trasa III
(ul. Grodzka, Pl. Józefa Piłsudskiego, ul. Szkolna, "Fosa miejska", ul. Rzeźnicza, ul. Staszica, ul. H. Kołłątaja, ul. Piekarska, ul. P. Skargi, ul. Wały Chrobrego, ul. Piastowska, Park leśny przy Forcie Gwiaździstym)

          Trasa prowadzi przez teren na którym znajdują się pozostałości dawnych urządzeń nowożytnej twierdzy głogowskiej.
Widok na ul.Grodzką           W 1630r. na rozkaz gubernatora cesarza austriackiego, rozpoczęły się prace przy wznoszeniu umocnień twierdzy głogowskiej. Projekt wykonali i nadzorowali budowę inżynierowie wojskowi Marienberger i Crundler. Ok. 1640r. obwarowania Głogowa miały dziewięć bastionów ziemnych umocnionych darnią, połączonych wałami, które otaczały miasto z trzech stron od wschodu, południa i zachodu. W 1632r. miasto zajęli Sasi, Szwedzi i Brandenburczycy, ale już w rok później wojska cesarskie. W 1642r Głogów zajęli ponownie Szwedzi. Każde z wojsk które opanowały miasto prowadziło prace przy umacnianiu twierdzy. Do 1647r. zlikwidowano wszystkie budynki na przedmieściach, a bastionowe obwałowanie miasta było już zakończone w 1698r. W czasie wojny śląskiej Prusacy opanowali miasto po krótkim ataku w marcu 1741r. Głogów znalazł się w ramach państwa pruskiego. Prusacy prowadzili dalsze prace zmierzające do udoskonalenia umocnień twierdzy. W latach 40-tych oskarpowano ziemne umocnienia twierdzy ceglanym płaszczem, zbudowano na narożnikach bastionów murowane wieżyczki strażnicze tzw. kawaliery. jedna z nich zachowała się do dziś na bastionie Leopold. W XVIII w. rozbudowano magazyny i schrony. W 1806r. po ok. miesięcznym oblężeniu twierdza głogowska została zdobyta przez wojska francuskie. Bardziej tragiczne było następne oblężenie w 1813r. Oblężona przez wojska rosyjskie i pruskie załoga francuska z głodu jadła psy, koty i szczury. 10.kwietnia.1814 r. Francuzi podpisali kapitulację. Z czasem w wyniku udoskonalenia metod walki i uzbrojenia twierdza przestała spełniać swoje funkcje. W 1902r. władze miejskie podpisały umowę o całkowitej jej likwidacji. W niedługim czasie umocnienia zostały rozebrane, a miasto mogło odtąd swobodnie się rozbudowywać poza linię rozbieranych wałów fortecznych. Do naszych czasów zachowały się nieliczne z dawnych umocnień i budynków twierdzy.
          Z miejsca przy hotelu "Złoty Lew" idziemy w kierunku murów obronnych, Hotel i Restauracja "Złoty Lew" dalej ścieżką prowadzącą po ich zewnętrznej stronie. Po przekroczeniu ul. Szkolnej kierujemy się do fosy miejskiej. Schodzimy do niej po lekkiej pochyłości położonej między rondem i remontowanym budynkiem dawnego kina "Bolko". Po lewej stronie fragment kurtyny łączącej niegdyś, nieistniejący dziś, bastion "Lew" i zachowany bastion "Sebastian". Idziemy dalej ścieżką prowadzącą dnem fosy, mijamy po lewej mury bastionu "Sebastian", wzniesionego około 1666r. Na wprost narożnika bastionu znajduje się zamurowane wejście do korytarza kontrminowego.
          W czasie oblężenia twierdzy oblegający kopali podziemne chodniki i zakładali w nich ładunki prochowe - miny, w celu wysadzenia naziemnych budowli twierdzy. Obrońcy zawczasu budowali wychodzące z przeciwstoku chodniki kontrminowe. Tak też było w twierdzy głogowskiej. Obecnie znane są dwa chodniki kontrminowe: jeden naprzeciwko bastionu "Sebastian", drugi naprzeciwko bastionu "Leopold". Prawdopodobnie zachowało się ich więcej. System chodników kontrminowych rozbudowano znacznie w twierdzy głogowskiej w II połowie XVIII w. Takie chodniki miały bastiony twierdzy otaczające Głogów od południa i zachodu oraz Fort Gwiaździsty.
          Na narożniku bastionu widoczne są płyty nagrobne pochodzące z likwidowanych w czasie budowy twierdzy cmentarzy. Dalej zachowana kurtyna łącząca bastion "Sebastian" i "Leopold". Góruje nad nią potężny gmach sądu. Po środku muru kurtyny widać kamienną tablicę upamiętniającą dzień wyjścia z miasta wojsk francuskich okupujących Głogów w latach 1806-1814. Tablicę wmurowano na wysokości prowizorycznego mostu, przez który wojska francuskie 17.04.1814r. opuszczały miasto. Poniżej tablicy znajduje się zamurowane wejście do kazamaty. Kurtyna łączy się z bastionem "Leopold" (20) wzniesionym w 1657r. Biegnie po nim ulica Staromiejska połączona z ulicą Wały Chrobrego poprzez mostek przerzucony nad fosą. Na narożniku barku bastionu stoi wieżyczka strażnicza tzw. kawaliera pochodząca z lat 40-tych XVIII w. Na wprost narożnika bastionu widać cztery zamurowane wejścia. Jedno to wejście do wspomnianego już korytarza kontrminowego, trzy pozostałe do kazamaty. Wejście (zamurowane) do następnej kazamaty znajduje się w murze kurtyny za bastionem "Leopold".
          Wychodzimy z fosy schodkami prowadzącymi w górę na ulicę Rzeźniczą. Między nią Pomnik Żydów Głogowskich a ul. H. Kołłątaja znajduje się plac z pawilonami i ławami handlowymi. Przy ul. Kołłątaja za Ośrodkiem Zdrowia stoi Pomnik Żydów Głogowskich (21), odsłonięty 9.listopada.1993r.
          Od średniowiecza istniała w Głogowie gmina żydowska. już w 1299r. książę głogowski Henryk III wystawił tutejszym żydom list protekcyjny zawierający ich prawa i obowiązki. Z czasem gmina żydowska w Głogowie stała się jedną z największych na Śląsku. Przyczynił się do tego m.in. edykt cesarza Rudolfa II z 1582r. nakazujący wygnanie wszystkich żydów ze śląska, jedynym wyjątkiem był Głogów i miasteczko Biała na Górnym Śląsku.
          W starych księgach żydowskich Głogów był nazywany miejscem uczonych i mędrców. Od średniowiecza wznoszone były tutaj bożnice żydowskie. Wyglądu tych najstarszych nie znamy. W 1892r. zbudowano przy dzisiejszej ul. H. Kołłątaja piękną synagogę. W 1938r. została zniszczona i rozebrana przez nazistów. Na jej fundamentach wzniesiono Pomnik Żydów Głogowskich.
          Ulica H. Kołłątaja biegnie na pewnym odcinku wzdłuż linii rozebranych w poprzednich wiekach średniowiecznych murów obronnych i umocnień twierdzy nowożytniej, zamykających niegdyś miasto od wschodu. W 1873r. władze wojskowe zgodziły się na przesunięcie umocnień twierdzy na Wschód. W ten sposób znalazło się miejsce na nową zabudowę. Pod koniec XIX w. wzniesiono tutaj liczne gmachy z których do naszych czasów zachowało się niewiele. Budynek Telekomunikacji Polskiej S.A. Spośród nich zwraca uwagę położony przy ul. Piaskowej i P. Skargi gmach Urzędu Telekomunikacji, dawniej poczty (zbudowany w 1892r.). Przy ul. P. Skargi nieco na południe znajduje się budynek Szkoły Podstawowej Nr 5 (przed 1945r. budynek Szpitala Miejskiego), wzniesiony w 1886r.
          Przy końcu ulicy Piaskowej zaczyna się teren bazy PKS-u. Część jej obszaru zajmują pozostałości jednego z najciekawszych obiektów starej głogowskiej twierdzy - Fortu Gwiaździstego.
          Nazwany tak ze względu na kształt. Ramiona fortu otaczające centrum wychodziły we wszystkich kierunkach nadając mu ksztah gwiazdy. Wzniesiono go po 1747r. w związku z modernizacją twierdzy prowadzoną przez Prusaków.
          W 1830r. został przebudowany. Uzyskał wtedy półokrągły plac z okalającymi go magazynami i koszarami. Plac ten z kazamatami zachował się do naszych czasów. Na ścianie jednego z pomieszczeń (dzisiaj magazyny bazy PKS-u) jest wmurowana płyta nagrobna (?) francuskiego komendanta twierdzy głogowskiej (z czasów okupacji francuskiej) barona Rheinwalda, który zmarł w Głogowie 22.6.1810 i został pochowany na terenie fortu.
          Idąc ścieżką w parku wychodzącą z ul. Piastowskiej na wprost ul. Daszyńskiego i dalej wzdłuż strumienia Sępolno możemy zobaczyć fragmenty wałów starego fortu, a kierując się na ścieżkę prowadzącą po ich grzbiecie zobaczymy fragment jego fosy.
          Do naszych czasów zachowały się jeszcze inne budowle dawnej twierdzy głogowskiej:

  • położona na cyplu Ostrowa Tumskiego, u zbiegu Starej Odry i Odry wieża artyleryjska, tzw. Fort Malakoff.
    Trzykondygnacyjna okrągła wieża, zbudowana w latach 1857-60. Jej podziemna kondygnacja była prochownią, na dwóch pozostałych znajdowały się stanowiska artylerii. Głównym zadaniem reduty była obrona miasta od Północy i zabezpieczenie rzeki przed sforsowaniem.
  • Fort "Ober - Redoute" wzniesiony przed 1813r. w centrum Ostrowa Tumskiego. Zniszczony.
  • Fort "Lünette am Schloss See" (1857-60) znajdujący się w pobliżu torów kolejowych prowadzących do Leszna, między Ostrowem Tumskim, a wsią Grodziec Mały. Niedostępy - teren wojskowy.


Inne obiekty (poza trasami zwiedzania)
  1. Kościół p.w. św. Wawrzyńca (Brzostów)
    Wzniesiony w XIV w., odbudowany w 1502r., po pożarze. Jednonawowy z prostokątnym prezbiterium. Bogate wyposażenie wnętrza m.in.:
    • chrzcielnica z 1509r., z gotycką inskrypcją
    • barokowy ołtarz główny pochodzący z kaplicy różańcowej głogowskiego klasztoru dominikanów, sekularyzowanego w 1810r.
    • dwa boczne ołtarze z kościoła franciszkanów z Głogowa, przeniesione tutaj również po 1810r.
    Jednym z najwspanialszych elementów wystroju wnętrza jest drewniana Pieta pochodząca z czasów budowy kościoła.
  2. Kościół p.w. Najświętszej Marii Panny Królowej Polski (Osiedle Kopernika - Plac im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego)
    Kościół p.w. Najświętszej Marii Panny Królowej Polski na osiedlu Kopernika Autorami projektu architektonicznego byli architekci Jerzy Gurawski i Marian Fikus z zespołem. Sylwetka całego zespołu sakralnego odwołuje się do pierwowzoru świątyni narastającej w przestrzeni - od niskich brył obiektów plebanii, sal katechetycznych do kulminacji wież kościoła. Zespół zabudowań obejmuje kościół z kaplicą oraz plebanię z domem sióstr. Budowę zrealizowano w latach 1981-1986. Całościowa realizacja została nagrodzona honorową nagrodą Stowarzyszenia Architektów Polskich za najlepszą realizację w latach 1989-1990.
  3. Kościół p.w. św. Klemensa i klasztor redemptorystów (ul. Sikorskiego)
    Wzniesiony w latach 1926-1928 wg projektu głogowskiego architekta P. Michaela. Po zniszczeniach ostatniej wojny został odbudowany w 1947r. Wnętrze przebudowano w latach 1969-1973r. Patronem kościoła jest redemptorysta, św. Klemens Maria Hofbauer, który w roku 1809 był więźniem twierdzy głogowskiej.
  4. Muzeum Archeologiczno - Historyczne (Brama Brzostowska - w Zamku Książąt Głogowskich)
    Powstało w 1967r. W związku z podjęciem decyzji o całkowitej odbudowie zamku, na początku 1972r. muzeum głogowskie przeniesione zostało do pałacu w Czernej. Tam kontynuowano działalność muzealną aż do 1976r., kiedy to zakończono odbudowę wschodniego skrzydła zamku i możliwe było przeniesienie części zbiorów z powrotem do Głogowa. Po śmierci jego pierwszego dyrektora mgr Mieczysława Kaczkowskego jego następcą na tym stanowisku został mgr Leszek Lenarczyk. Z dniem 1.stycznia.1984r. nastąpiła zmiana nazwy na Muzeum w Głogowie - Ośrodek Archeologiczno - Konserwatorski. Z dniem 1.stycznia.1992r. muzeum otrzymało nazwę Muzeum Archeologiczno - Historycznego.
              Muzeum posiada działy:
    • Historii Głogowa i Księstwa Głogowskiego,
    • Archeologiczny,
    • Naukowo - Oświatowy,
    • Konserwacji i Analiz Fizykochemicznych,
    • Administracyjno - Gospodarczy.
    W ciągu swojej trzydziestoletniej działalności zorganizowało szereg wystaw stałych: archeologicznych i historycznych, około 160 wystaw czasowych, prowadziło szeroką działalność popularyzatorską oraz, działalność wydawniczą. Wydawane są dwa tytuły naukowe: "Dolnośląskie Wiadomości Prahistoryczne", "Głogowskie Zeszyty Naukowe" oraz seria popularno - naukowa. Obecnie eksponowane są w nim wystawy stałe:
    • "Skarb z Głogowa",
    • "Losy tułaczy",
    • "Narzędzia wymiaru sprawiedliwości",
    • "Wystawa Odry"
    oraz szereg wystaw czasowych.
    Zamkowa sala tortur